جراحی کیست و تومور فک

به ضایعات سرطانی یا غیر سرطانی که در بافت های نرم و استخوانی فک رشد می کنند، کیست و تومور فک می گویند که اغلب خوش خیم هستند. احتمال رویش تومور در سنین مختلف وجود دارد، اما برای افراد بالای ۴۰ سال شایع تر است.‌ این تومور یا کیست ها عوارضی همچون درد، تورم، عفونت و لقی دندان را برای بیمار به وجود می آورند. جراحی کیست و تومور فک، یکی از راه هایی است که می توان این ضایعات را از فک جدا و از پیشرفت آنها جلوگیری کرد.

کیست فک بسته به نوع و میزان پیشرفت، درمان متناسبی بسته به نظر جراح خواهد داشت. گاهی این کیست ها با دارو قابل درمان یا کنترل هستند، اما اگر درمان نشوند، به شکل تهاجمی عمل کرده و باعث تحلیل رفتن استخوان فک، ریشه دندان و بافت نرم فک می شوند.

علت ظاهر شدن کیست و تومور فک

تومورهای فک، در واقع کیست هایی نادر در فک محسوب می شوند. با اینکه اکثرا غیر سرطانی و خوش خیم اند، ولی در صورت عدم رسیدگی آسیب های جدی به فک می رسانند. تاکنون دلیل قطعی برای رویش کیست و تومور فک پیدا نشده است، اما می توان گفت برخی از این تومورها، ریشه در جهش ژنتیکی و جنبه ارثی دارند.

یکی دیگر از علت های ایجاد کیست و تومور فک، سلول ‌ها و بافت های دندانی هستند که در دوره جنینی برای ساخت دندان ها فعال می شوند. این سلول ها بعد از سن ۱۸ تا ۲۰ سالگی که دندان عقل ظاهر می شوند. به شکل پاتولوژیک تغییر می یابند و زمینه به وجود آمدن کیست در فک را فراهم می سازند.

 همچنین افرادی که به بیماری کارسینوم سلول بازال مبتلا هستند، ژن سرکوب کننده این تومورها را ندارند و در برابر آنها آسیب پذیر خواهند بود. توصیه قاطعانه پزشک به این بیماران، جراحی کیست و تومور فک می باشد.

دکتر علیرضا جهانگیرنیا به عنوان یکی از پزشکان حاذق در زمینه جراحی کیست و تومور فک، علاوه بر تشخیص دقیق این بیماری، بهترین و مناسب ترین روش درمانی را جهت رفع آن برمی گزیند. 

آشنایی با انواع کیست فک

با رشد غیر طبیعی سلول های فک، انواع زیادی کیست و تومور ایجاد می شود که برخی از آنها عبارتند از:

• آملوبلاستوما (Ameloblastoma) : معمولا این کیست ها رشد آهسته ای دارند و خوش خیم و غیر سرطانی هستند، ولی به بافت فک حمله و آن را تخریب می کنند.
• گرانولوم یاخته عظیم (Giant Cell Granuloma) : این نوع تومورها خوش خیم هستند و رشد سریعی دارند. همچنین با درد شدیدی همراه بوده و در صورت عدم درمان باعث تحلیل استخوان می شوند.
• دنتیژروس(Dentigerous) : شایع ترین نوع کیست فک، کیست دنتیژروس به شمار می رود که در بافت اطراف دندان ها رشد می کند و باعث تخریب فک خواهد شد.

افزایش سطح اطلاعات درباره تومورهای فک، به شخص کمک می کند تا سریع تر بیماری خود را تشخیص داده و درمان آن را آغاز کند. همین امر باعث می شود که وی نتیجه مطلوبی در طول درمان به دست آورد. کیست ها و تومورها ممکن است در دو فک بالا و پایین رشد کنند که البته احتمال رشد آنها در فک پایین بیشتر خواهد بود. افراد مبتلا به این بیماری علائمی به شرح زیر دارند.

1-مشکل در باز و بسته کردن دهان

2-مشکل در جویدن غذا و بلعیدن آن

3-درد شدید 

4-التهاب در ناحیه رشد تومور

5-ایجاد زخم و خونریزی 

6-بروز حالت تهوع

راه های تشخیص تومور فک و جراحی آن

نکته مهم این است که علائم تومور فک در هر فرد به شکل متفاوتی نمایان می شود. در صورت داشتن علائمی که در قسمت بالا بیان شد، به دندانپزشک یا متخصص و جراح فک مراجعه کنید.

کیست فک به کمک روش هایی از جمله، ۱- ایکس ری، سی تی اسکن و ام آر آی ۲- نمونه برداری بیوپسی تومور و آنالیز معاینات خونی و… تشخیص داده می شوند.  پس از تشخیص، متخصص فک و گردن بسته به نوع تومور و شدت پیشرفت آن به درمانش می پردازد. همچنین درمان های متفاوتی همانند جراحی، شیمی درمانی و رادیوتراپی نیز  برای این تومورها وجود دارد.

پزشک متخصص پس از تشخیص تومور، ابتدا با تجویز داروهای ضد التهابی، میزان التهاب آن را کاهش می دهد. سپس به سراغ جراحی می رود. روش های جراحی تومورهای فک به صورت استئوتومی یا جراحی ترکیبی می باشند.

پزشک متخصص، در طول جراحی کیست و تومور فک، کیست را از فک جدا می کند. سپس در صورت نیاز، برخی دندان ها را در ناحیه آسیب دیده از فک خارج می کند. برای تست خوش خیم یا بدخیم بودن تومور، آن را به آزمایشگاه انتقال می دهند. پس از دریافت جواب، درمان را متناسب با آن تکمیل می کنند. 

تمام بیماران دارای تومور، پس از اتمام جراحی، برای کاهش سلول های سرطانی و افزایش مکانیسم زیستی به پرتو درمانی و شیمی درمانی نیاز دارند. در کل باید گفت، جراحی کیست و تومور فک به صورت ترکیبی انجام می شود. پس از جراحی و درمان کیست به طور کامل، مراحل دیگری همچون بازسازی استخوان فک، در مواردی خاص استفاده از دارو، گفتار درمانی و جایگزینی دندان های از دست رفته، برای از بین بردن تمام اثرات تومور صورت می گیرد. 

پس از انجام جراحی کیست و تومور فک، شخص باید تمام نکات لازم در رابطه با پیشگیری از هرگونه عوارض پس از جراحی را رعایت کند و تا زمان بهبودی کامل، تحت نظر جراح باشد و به طور مرتب معاینه شود.

راه های جلوگیری از ایجاد کیست و تومور فک

اگر پدید آمدن کیست و تومور فک، منشاء ژنتیکی نداشته باشد، می توان با رعایت نکات خاصی از بروز آنها جلوگیری کرد. برخی از این نکات عبارتند از:

1-گاهی اوقات عفونت ها و التهابات در فک منجر به بروز تومور و کیست می شوند که با رعایت بهداشت دهان و دندان می توان از ایجاد آنها جلوگیری کرد.

2-کاهش استفاده از سیگار و تنباکو و همچنین انواع مشروبات الکلی

3-تنظیم دندان های بهم ریخته

4-داشتن رژیم غذایی سالم و سرشار از ویتامین D و کلسیم

5-داشتن فعالیت بدنی منظم

سخن پایانی

کیست و تومورهای فک که ضایعاتی خوش خیم یا بدخیم هستند، ممکن است در دو قسمت بالا و پایین فک ظاهر شوند. در صورت تشخیص زود هنگام این کیست ها می توان با مصرف دارو به رفع آنها پرداخت. در صورت شدت پیشرفت و بزرگ بودن، پزشک جراحی کیست و تومور فک را پیشنهاد می دهد. برای انجام این جراحی باید بهترین جراح فک را انتخاب کنید تا شاهد نتایج مطلوبی از عمل خود باشید. پس از تشخیص تومور توسط ام آر آی یا سی تی اسکن، پزشک مراحل جراحی که شامل برداشتن تومور، پرتو درمانی و شیمی درمانی است را آغاز می کند و پس از این مراحل بیمار تا بهبودی کامل باید تحت نظر جراح باشد.